Zachowek to pieniędzna ochrona najbliższych, którzy nie otrzymali należnej części majątku po zmarłym, na przykład przez testament lub darowizny. Przysługuje zstępnym, małżonkowi i rodzicom spadkodawcy. Roszczenie przedawnia się co do zasady po pięciu latach.
Komu należy się zachowek
Prawo do zachowku mają zstępni (dzieci, a w ich miejsce wnuki), małżonek oraz rodzice spadkodawcy, jeżeli byliby powołani do spadku z ustawy (art. 991 Kodeksu cywilnego). Prawa do zachowku nie ma rodzeństwo.
Ile wynosi zachowek
Zachowek wynosi połowę wartości udziału, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Gdy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni, wynosi dwie trzecie tej wartości.
Przykład: spadkodawca pozostawił żonę i dwoje dorosłych dzieci, a cały majątek o wartości 600 000 zł zapisał innej osobie. Każdy z tej trójki miałby udział ustawowy 1/3, więc zachowek wynosi 1/6, czyli 100 000 zł dla każdego. Rzeczywiste obliczenia uwzględniają też długi i darowizny.
Darowizny a zachowek
Przy obliczaniu zachowku do wartości spadku dolicza się darowizny dokonane przez spadkodawcę. Nie dolicza się drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych ani darowizn sprzed ponad dziesięciu lat na rzecz osób niebędących spadkobiercami lub uprawnionymi do zachowku (art. 994 Kodeksu cywilnego). Darowizna dla dziecka sprzed wielu lat może więc nadal mieć znaczenie.
Od kogo żądać zachowku
Najpierw od spadkobiercy. Gdy nie można uzyskać należności od spadkobiercy lub spadku nie ma, roszczenie może dotyczyć też osoby, która otrzymała zapis windykacyjny lub darowiznę, w granicach ustawy.
Do kiedy można dochodzić zachowku
- przeciwko spadkobiercy: pięć lat od ogłoszenia testamentu
- przeciwko osobie, która otrzymała darowiznę lub zapis windykacyjny: pięć lat od otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy
- przy majątku wniesionym do fundacji rodzinnej obowiązują osobne zasady (art. 1007 Kodeksu cywilnego)
Kiedy zachowek się nie należy
Zachowku nie otrzyma osoba skutecznie wydziedziczona w testamencie, uznana za niegodną dziedziczenia, która zrzekła się dziedziczenia albo odrzuciła spadek.
Pytania i odpowiedzi
Czy zachowek należy się, gdy nie było testamentu?
Może się należeć. Przykładem jest sytuacja, gdy spadkodawca jeszcze za życia przekazał majątek darowiznami jednemu z dzieci i uprawniony nie otrzymał odpowiedniej wartości.
Czy o zachowek trzeba iść do sądu?
Nie zawsze. Można wysłać wezwanie do zapłaty i zawrzeć ugodę. Gdy to się nie uda, pozostaje pozew. Trzeba pamiętać, że samo wezwanie co do zasady nie przerywa biegu przedawnienia.
Czy zachowek można zapłacić w ratach?
Sąd może w szczególnych sytuacjach odroczyć termin płatności, rozłożyć należność na raty lub obniżyć zachowek, gdy dotyczy to mieszkania lub gospodarstwa, które zobowiązany zajmuje.
Pomoc w sprawach o zachowek i dział spadku opisuje strona prawo spadkowe.
Stan prawny na 31 października 2026 r. Artykuł ma charakter ogólnej informacji i nie zastępuje porady prawnej w konkretnej sprawie.